Wie zich verdiept in de beroepsopleiding in Italië, merkt al snel dat deze anders is georganiseerd dan in Duitsland. Daar vormt het duale opleidingssysteem met bedrijf en beroepsschool het centrale model, terwijl de beroepsopleiding in Italië sterker schoolgericht is en tegelijkertijd regionaal is georganiseerd. Verschillende wegen leiden naar een beroep, afhankelijk van de branche en het gevolgde onderwijstraject. Voor Duitsers die een verhuizing naar Italië overwegen of interesse hebben in het onderwijssysteem van het land, loont het dan ook de moeite om de structuren nader te bekijken.
Beroepsopleiding na de middelbare school
Een belangrijke rol speelt in Italië het zogenoemde "Istruzione e Formazione Professionale", kortweg IeFP. Dit zijn beroepsgerichte opleidingsprogramma's die door de regio's worden georganiseerd en gericht zijn op jongeren na de middelbare school. Deze opleiding duurt doorgaans drie jaar en leidt tot een beroepskwalificatie. Wie dat wil, kan een extra jaar volgen en een hoger beroepsdiploma behalen.
Het onderwijs vindt voornamelijk plaats aan beroepsopleidingscentra of vakscholen en is sterk praktijkgericht opgezet. Stages en praktische Stagepériodes in bedrijven maken vaak deel uit van het programma. Omdat het formeel om een schoolse opleiding gaat, ontvangen deelnemers doorgaans geen stagevergoeding. Dit model is vooral wijdverbreid in ambachtelijke en praktijkgerichte beroepen, zoals in de horecasector, de kappersbranche of technische functies.
Met "Apprendistato" Opleiding in het bedrijf
Naast deze schoolse programma's bestaat in Italië ook een bedrijfsgerichte opleidingsvorm. Deze verloopt via een speciaal leercontract, dat "Apprendistato" wordt genoemd. Dit model lijkt het meest op de Duitse Lehre. Het belangrijkste verschil is dat het juridisch gezien om een arbeidsverhouding met een opleidingscomponent gaat. De leerling is dus al werknemer van het bedrijf, werkt mee in de organisatie en ontvangt een salaris, terwijl tegelijkertijd opleidingsinhouden worden aangeboden.
De belangrijkste variant van dit model is het zogeheten "Apprendistato professionalizzante". Dit wordt vooral ingezet in ambachtelijke en technische beroepen en duurt doorgaans maximaal drie jaar, in sommige Branches ook langer. De vergoeding stijgt doorgaans in de loop van de opleiding, maar is niet landelijk uniform geregeld. Ze hangt af van de branche, de cao en het bedrijf. De afgelopen jaren heeft Italië geprobeerd de praktijkopleiding verder uit te breiden en elementen van het duale stelsel in te voeren.
Beroepsopleiding en bedrijven in het ambacht
Ook al is het Italiaanse opleidingsstelsel over het algemeen sterker schoolgericht, er bestaan zeker klassieke leerbedrijven. Met name in het ambacht, de horeca en technische beroepen nemen veel kleine en middelgrote ondernemingen leerlingen in dienst. Werkplaatsen, bouwbedrijven, metaalbewerkingsbedrijven, Restaurants of kapperszaken bieden regelmatig jongeren een plek in het kader van een Apprendistato-contract. De praktijkopleiding vindt dan rechtstreeks in het bedrijf plaats, aangevuld met trainingen of cursussen bij beroepsopleidingscentra.
Het bedrijf speelt in de opleiding echter minder een dominante rol dan in het Duitse stelsel. De basisvakopleiding wordt vaak eerst aangeboden op een school of in een beroepsopleidingscentrum De praktijkervaring in het bedrijf volgt daarna via stages of een later leercontract. Een bijzondere situatie doet zich voor in Zuid-Tirol. Daar bestaat, vanwege de cultureel-historische en economische verwantschap met Oostenrijk en Duitsland, een volwaardig duaal opleidingsstelsel met leerbedrijf en vakschool, dat sterk lijkt op het Duitse model.
Commerciële beroepen
Bij commerciële functies is er nog een verschil met het Duitse opleidingsstelsel. Waar Duitsland duidelijk omlijnde opleidingsberoepen kent, zoals Industriekaufmann of verkoper in de detailhandel, verloopt de instroom in Italië doorgaans via het algemene schoolsysteem.
Veel jongeren bezoeken een technisch-economisch instituut, dat vijf jaar duurt en afgesloten wordt met het eindexamen, de zogenoemde "Maturità". Na dit diploma stromen ze de arbeidsmarkt op, vaak rechtstreeks via een bedrijf of via een studie, bijvoorbeeld bedrijfskunde. Een klassieke duale opleiding voor commerciële beroepen is daardoor beduidend minder gangbaar dan in Duitsland.
Zorg en gezondheidsberoepen
De grootste verschillen tussen beide landen zijn zichtbaar in de zorgsector. Waar verpleegkundigen in Duitsland worden opgeleid via een driejarige beroepsopleiding, is verpleegkunde in Italië een academisch beroep. De opleiding verloopt via een driejarige Universitaire opleiding verpleegkunde, afgesloten met een bachelorgraad. De opleiding combineert theoretische vakken met praktijkstages in ziekenhuizen en zorginstellingen.
Na het afstuderen kunnen verpleegkundigen direct aan de slag in hun beroep of een vervolgsopleiding starten. Naast deze academische beroepen bestaan er ook assistentberoepen in de zorgsector, waarvoor de opleiding doorgaans ongeveer een jaar duurt en die kwalificeren voor ondersteunende werkzaamheden.
Verschillen met het Duitse systeem
Het fundamentele verschil tussen Duitsland en Italië ligt in de structuur van de beroepsopleiding. In Duitsland vormt de duale opleiding het centrale model. Stagiairs werken bij een bedrijf, volgen tegelijkertijd een beroepsschool en ontvangen een wettelijk geregelde stagevergoeding.
In Italië is de beroepskwalificatie verdeeld over meerdere routes. Schoolse beroepsopleidingsprogramma's, bedrijfsstages met leercontract en universitaire opleidingen bestaan naast elkaar. Het systeem is daardoor flexibeler, maar ook minder uniform georganiseerd.
Het Italiaanse systeem volgt een andere logica
De beroepsopleiding in Italië volgt een andere logica dan in Duitsland. Terwijl daar een helder gestructureerd duaal systeem domineert, is de beroepsvorming in Italië sterker schoolgericht en regionaal georganiseerd. Ambachtelijke beroepen worden vaak aangeleerd via praktijkgerichte beroepsopleidingsprogramma's of via leercontracten bij een bedrijf. Commerciële functies leiden doorgaans via schoolse opleidingsroutes naar het beroep, terwijl zorgberoepen voornamelijk aan universiteiten worden opgeleid.
Wie geïnteresseerd is in een opleiding in Italië, doet er goed aan het specifieke beroepsprofiel goed te bekijken. Afhankelijk van de branche kan de weg naar het beroep sterk verschillen.
Wegwijzer voor emigranten en gezinnen
Welke diploma's zijn nodig en waar leiden ze naartoe?
Scuola secondaria di primo grado
De driejarige middelbare school na de vijfjarige basisschool. Afsluiting meestal op 13 of 14 jaar. Hierna volgt ofwel een beroepsopleidingstraject, ofwel een voortgezette schoolopleiding.
Istruzione e Formazione Professionale (IeFP)
Praktijkgericht beroepsopleidingstraject na de middelbare school. Gebruikelijk zijn drie jaar tot een beroepskwalificatie; een vierde jaar kan leiden tot een hoger beroepsopleidingsdiploma. De nadruk ligt op praktijk en beroepsvoorbereiding.
Istituto Tecnico of Istituto Professionale
Beroepsgerichte voortgezette scholen met een duur van vijf jaar. Ze combineren theorie en praktijk en worden afgesloten met een diploma dat ook de overgang naar studie of beroep mogelijk maakt.
Maturità
Het eindexamendiploma van de Italiaanse bovenbouw, vaak vergeleken met het Nederlandse vwo-diploma. Het is in veel gevallen een voorwaarde voor universitaire studies en kan afhankelijk van de schoolvorm een andere invulling hebben.
Università
Veel beroepen, met name in de gezondheidszorg, worden in Italië opgeleid via een universitaire opleiding . De gebruikelijke instap is een driejarige bachelor, die afhankelijk van het vakgebied kan worden aangevuld met vervolgopleidingen.
Tip: Omdat beroepsopleidingen en het aanbod in Italië sterk regionaal zijn georganiseerd, is het bij IeFP-programma's altijd de moeite waard om de regels en aanbieders in de betreffende regio te raadplegen.
