Hoog boven de Siciliaanse havenstad Licata troont het Castel Sant'Angelo, een barokke vesting met een van de mooiste uitzichten van Zuid-Italië. Op 130 meter boven de zeespiegel bewaakt ze al sinds de 17e eeuw de kust tussen Agrigento en Gela, en vertelt een geschiedenis die begint lang voor de vesting zelf. Ze behoort tot die Siciliaanse plekken die buiten de bekende toeristische routes liggen en juist daarom een bezoek waard zijn.
Het Castel Sant'Angelo ligt op de Monte Sant'Angelo, de historische berg Ecnomos, en kijkt uit over de haven, de kust en de hele stad Licata. Wie de klim onderneemt, wordt beloond met een van de mooiste panorama's van Zuid-Italië. En met de stille charme van een plek die zichtbaar ooit een belangrijke rol heeft gespeeld.
Een wachttoren na de aanval
De geschiedenis van het Castel Sant'Angelo begint in 1553 met een traumatische gebeurtenis. Dat jaar viel een Frans-Turkse vloot de kusten van Sicilië aan en richtte verwoestende schade aan. Als reactie liet onderkoning Marcantonio Colonna op strategisch belangrijke punten van het eiland wachttorens bouwen. Militair ingenieur Camillo Camilliani ontwierp tussen 1583 en 1585 ook de toren op de Monte Sant'Angelo bij Licata.
De toren maakte deel uit van een grootschalig verdedigingssysteem dat heel Sicilië besloeg. Van kaap tot kaap konden de wachten vuursignalen doorgeven en zo het binnenland binnen enkele uren waarschuwen voor een dreigende invasie. De toren bij Licata was een van de belangrijkste van deze installaties, omdat hij direct boven een natuurlijke baai lag en ver over de zee kon uitkijken.
Van toren naar vesting
Enkele decennia later zou de wachttoren uitgroeien tot een volwaardig kasteel. In 1615 begon de Spaanse kapitein Hernando Petigno, opperbevelhebber van de cavalerie van het Koninkrijk Sicilië, met de bouw van een uitgebreide vesting rond de bestaande toren. Naar hem is het complex tot op de dag van vandaag ook bekend als Forte Sant'Angelo . De werkzaamheden werden tijdelijk onderbroken en pas in 1640 voltooid onder leiding van Serpione Cottone, de Marchese van Altamura.
Het kasteel heeft een driehoekige plattegrond en was een zeldzaam voorbeeld van barokke vestingbouwkunde op Sicilië. De zware buitenmuren met hun doorlopende kantelen, de centrale driehoekige binnenplaats met een ondergrondse cisterne, de wachttorens op de hoeken en de dikke ballistenwallen tonen aan dat het om een serieuze verdedigingsinstallatie ging. Een opvallend detail: voor de bouw werden stenen van de antieke Griekse stad Phinziade hergebruikt, waarvan de resten nog altijd rondom het kasteel te vinden zijn.
Een complex te midden van de antieke wereld
Wat het Castel Sant'Angelo bijzonder maakt, is zijn ligging te midden van een archeologisch gebied van groot belang. Rondom de vesting liggen verspreid de resten van de hellenistische stad Phinziade, die hier in de 3e eeuw voor Christus stond. Necropolen, heiligdommen, silo's, wegen, monumentale graven, woonhuizen en cisternen zijn deels nog herkenbaar en geven een indruk van hoe dichtbevolkt deze berg al meer dan 2.000 jaar geleden was.
Meer informatie over de archeologische context biedt de officiële toerismepagina van Licata, die een goed overzicht geeft van het complex en zijn geschiedenis. Ook de regio Sicilië vermeldt de vesting onder haar historische bezienswaardigheden.
Van kasteel naar telegraafstation
Hoe belangrijk het Castel Sant'Angelo militair ooit was, het is nooit het toneel van een veldslag geweest. Het complex werd nooit belegerd. In de 19e eeuw verloor het zijn militaire functie volledig. Van 1849 tot 1856 deed het kasteel dienst als telegraafstation voor de staatsinlichtingendienst. Daarna werd een verkeerslichteninstallatie van de luchtmacht geïnstalleerd, die nog tot 1965 in gebruik was.
Pas in 1969 werd het Castel Sant'Angelo officieel onder monumentenzorg geplaatst en in de jaren tachtig grondig gerestaureerd. De Soprintendenza voor Cultureel Erfgoed van Agrigento bracht de toren en diverse binnenruimten in presentabele staat, zekerde de muren en opende het complex voor bezoekers. De vesting verkeert daardoor nu in goede bouwkundige staat, maar heeft de status van museum niet gekregen en wordt meer als uitvluchtbestemming dan als toeristische trekpleister beheerd.
Het uitzicht waarvoor men komt
Wie het complex bezoekt, komt vooral voor het uitzicht. Vanaf de kantelen kijkt men uit over Licata, de haven, de aangrenzende kust en bij helder weer zelfs over verder gelegen kuststroken richting Agrigento. Vooral vroeg in de ochtend en kort voor zonsondergang is het panorama indrukwekkend. Er waait voortdurend wind van de zee, meeuwen cirkelen boven het complex en de zon kleurt het gesteente warm.
De vesting zelf is overzichtelijk. Wie de driehoekige binnenplaats doorkruist, de cisterne bekijkt en eenmaal om de muren loopt, heeft het complex in ongeveer een uur gezien. Wie tijd en interesse heeft voor de omliggende archeologische resten, rekent beter anderhalf tot twee uur.
Een aanrader met kanttekeningen
Eerlijk gezegd brengt een bezoek aan het Castel Sant'Angelo een zekere Italiaanse realiteit met zich mee. Zoals bij veel kleinere monumenten in Zuid-Italië zijn de openingstijden niet altijd betrouwbaar, de bewegwijzering gebrekkig en het complex niet doorlopend onderhouden. Wie een gelikte museumervaring verwacht, komt bedrogen uit. Wie zich daarentegen openstelt voor een wat ruwe, authentieke plek, wordt beloond. Het beste is om vóór het bezoek bij het InfoPoint van de Pro Loco Licata, tel. +39 328 0613653, de actuele openingstijden op te vragen, om een vruchteloze tocht te voorkomen.
Voor reizigers die de regio Agrigento verkennen, is het Castel Sant'Angelo een lohnenswaardige omweg. Het is goed te combineren met een bezoek aan de Vallei van de Tempels of de Scala dei Turchi verbindt en geeft een inkijk in een Sicilië dat je niet in de gewone reisgidsen vindt. Een Sicilië dat juist door zijn ruwe kanten zo onvergetelijk is.
Met dank aan Rosario Lo Vacco voor de foto's en de informatie!
