Een pizzeria-eigenaar in Conegliano in Veneto heeft begin juli 2026 een debat losgemaakt dat zich snel ver buiten de provincie Treviso heeft verspreid. De aanleiding: twee bouwvakkers kwamen 's avonds in hemd en slippers eten, waarop de eigenaar hen vriendelijk naar een aparte ruimte begeleidde. Na het incident plaatste hij voor zijn zaak een krijtbord met de tekst "No uomini in canottiera". De zin werd binnen dagen viraal, verdeelde Italiaanse sociale-mediagebruikers in twee kampen en raakte een gevoelige snaar die ver buiten Conegliano reikt: de vraag welke kleding gepast is in een Italiaans restaurant en waar de grenzen van het gezag van de eigenaar liggen.
Wat er in Conegliano is gebeurd
De eigenaar heet Stefano Durante en runt de Pizzeria Saporoso13 in de Via Podgora in Conegliano, een kleine stad in de provincie Treviso met ongeveer 35.000 inwoners. Naar zijn eigen verklaring tegenover de Tribuna di Treviso waren de twee gasten die de aanleiding vormden geen vaste klanten. Ze kwamen rechtstreeks van de bouwplaats, zaten aan een tafel in de buurt van vrouwelijke gasten en droegen onderhemden. Durante sprak hen aan, vroeg hen vriendelijk te verhuizen naar een aparte ruimte waar ze alleen zaten, en serveerde hen daar hun pizza. Na het eten dronken alle drie samen een digestivo.
De eigenlijke aanleiding voor het virale debat volgde pas daarna. Een van de bouwvakkers wees Durante erop dat er buiten geen bordje met een dresscode hing. De eigenaar gaf toe dat hij gelijk had, haalde een krijtbord uit het magazijn en schreef de inmiddels bekende zin. Foto's van het bord gingen binnen enkele uren de Italiaanse sociale-mediakanalen rond en werden besproken in kranten, televisieprogramma's en podcasts.
Wat de eigenaar zegt
Volgens zijn toelichting aan TrevisoToday ging het Durante niet om een moreel statement, maar om fatsoen. In een omgeving waar mensen samen eten en tegenover elkaar zitten, ervaart hij een onderhemd en slippers als ongepast. Een T-shirt vindt hij geen probleem, maar een onderhemd hoort voor hem niet thuis in een zaak waar bediening is. Ook ciabatte, oftewel badslippers, noemt hij als problematisch. Opvallend: vergelijkbare situaties waarbij bouwvakkers 's middags in werkkleding binnenkwamen, had Durante naar eigen zeggen bewust getolereerd. Het avondeten beschouwt hij als een andere categorie, die beter past bij een klassieke pizzeria of trattoria dan bij een biertje na het werk in T-shirt.
De reactie van de overige gasten was overwegend positief: velen zouden de eigenaar hebben bedankt voor zijn vriendelijke maar duidelijke aanpak. Ook de betrokkenen zelf zouden geen conflict hebben ervaren. Een bijkomend staartje volgde op 14 juli 2026, toen een bevriende fitnesstrainer met twintig vrienden een reservering maakte en met zijn allen in onderhemd en slippers verscheen, als sportieve grap. Durante nam de grap goed op, serveerde het menu en zette het bord daarna weer buiten.
Juridisch kader: wat een Italiaanse restauranthouder mag voorschrijven
In Italië bestaat geen wet die een kledingvoorschrift in horecagelegenheden regelt. De juridische situatie beweegt zich in een grijs gebied tussen de ondernemersvrijheid van de wirt en het recht van klanten op toegang tot een openbare dienstverlener. Zoals het vakportaal Cookist uitgebreid uiteenzet, is een aanbevolen kledingcode („dress code consigliato") volledig toegestaan en onderdeel van de ondernemersvrijheid om de sfeer van een gelegenheid mee vorm te geven.
Het wordt heikelер wanneer een restauranthouder daadwerkelijk de bediening weigert op basis van kleding. Dat is juridisch alleen toelaatbaar als er objectieve redenen zijn: zichtbaar vuile kleding, overtredingen van hygiëne- of veiligheidsvoorschriften, of een situatie die het ambiente of de beleving van andere gasten duidelijk verstoort. Precies in die niche past de aanpak in Conegliano: Durante heeft de bediening niet geweigerd, maar de bouwvakkers alleen naar een aparte ruimte verplaatst waar ze onder elkaar waren. Volgens de heersende opvatting van Italiaanse rechtsexperts is dat een nette omgang met een grijs gebied, geen discriminatie. Dat de regel uitsluitend mannen treft, is juridisch onproblematisch, omdat de kleding, niet het geslacht, de aanleiding is.
De bredere context: „decoro" in Italiaanse restaurants
De zaak-Conegliano heeft een begrip in de schijnwerpers gezet dat al jaren door het politieke en culturele debat in Italiaanse steden waart: decoro. Het woord laat zich het best vertalen als „fatsoen" of „waardigheid", maar het betekent meer: het idee dat openbare ruimten, restaurants en straten een gedeelde basisnorm van gepastheid zouden moeten hebben. De afgelopen jaren werden vergelijkbare debatten gevoerd over kleding op stranden, in kerken, in treinen en zelfs in gemeentehuizen. In een bar in Ponte della Priula, enkele kilometers van Conegliano, hadden de uitbaters al eerder jonge mannen in trainingspak de toegang geweigerd, met hetzelfde argument.
Ook in Italiaanse scholen staat kleding op de agenda. Zoals beschreven in het artikel over schooluniformen in Italië , is er de afgelopen jaren een duidelijke trend naar strengere dresscodes op openbare scholen, vaak aangewakkerd door discussies over als ongepast ervaren vrijetijdskleding. De zaak-Conegliano is dan ook geen op zichzelf staande curiositeit, maar deel van een maatschappelijk debat dat reikt van het klaslokaal via de eetzaal tot de openbare ruimte. Tussen een zeer ontspannen omgang met kleding in het dagelijks leven en de eerder conservatieve verwachting om zich voor bepaalde gelegenheden „netjes" te presenteren, gaapt in Italië een tussenruimte die elke generatie opnieuw onderhandelt.
Wat reizigers kunnen aantrekken bij een restaurantbezoek
Voor reizigers uit Duitsland en Oostenrijk is bij een bezoek aan een Italiaans restaurant een middelmatige, informele elegantie aan te raden. T-shirts zijn vrijwel overal geaccepteerd, net als bermudashorts in kustplaatsen overdag. 's Avonds, in betere gelegenheden of in stadscentra, zijn een lange broek en gesloten schoenen de veilige keuze. Onderhemd dragen, zichtbare bad- of sportkleding en flip-flops vallen daarentegen vrijwel overal uit de toon, ook al grijpen restauranthouders zelden zo duidelijk in als Durante. In klassieke cafés zoals het Gran Caffè Gambrinus in Napels of in fine-dining-restaurants geldt: wie twijfelt en een slag eleganter verschijnt, doet het zeker goed.
Goed om te weten: in Italië wordt zelden openlijk kritiek gegeven, maar des te meer achter de rug of via blikken. Wie in onderhemd en flip-flops arriveert, wordt dus niet per se weggestuurd, maar wordt met grote kans gezien als iemand die de stilzwijgende omgangsvormen van de plek niet kent. Hetzelfde geldt voor andere ongeschreven regels, zoals de duidelijke tijden en gebruiken rondom het Italiaans ontbijt, waarbij een cappuccino na elf uur voor veel horecaondernemers bijna even veel verbazing oproept als een hemd zonder mouwen aan de avondtafel. De zaak Conegliano is ook daarom opmerkelijk, omdat een horecaondernemer van een indirecte reactie een openlijk conflict heeft gemaakt. Of dit een incident blijft of het signaal is van een bredere trend, zal de komende maanden moeten blijken. Duidelijk is wel: over fatsoen en kledingkeuze wordt in Italië in 2026 weer nadrukkelijker gesproken dan nog maar een paar jaar geleden.
