Italië staat wereldwijd bekend om zijn culinaire traditie, sterke merken en een onmiskenbare eetcultuur. Melk speelde daarin lange tijd geen hoofdrol, totdat een bedrijf uit de Emilia-Romagna de sector revolutioneerde. Parmalat, ooit gevierd als bewijs van Italiaanse innovatiekracht en ondernemersdurf, groeide van een regionaal zuivelbedrijf uit tot een internationale kampioen. Maar het succesverhaal kreeg een dramatisch einde dat Italië op zijn grondvesten deed schudden en wereldwijd de krantenkoppen haalde.
De opkomst van een Italiaanse voedingsgigant
Parmalat werd in 1961 opgericht door ondernemer Calisto Tanzi in het Noord-Italiaanse Collecchio. Het bedrijf richtte zich aanvankelijk op het pasteuriseren van melk en zag al vroeg het economische potentieel van ultrahogetemperatuur (UHT) producten. De introductie van houdbare melk in kartonnen verpakking was destijds een groot marktsucces en maakte Parmalat in korte tijd tot een toonaangevend voedingsmerk. In de jaren tachtig en negentig breidde het bedrijf sterk uit, nam internationale merken over en bouwde een wereldwijd distributie- en productienetwerk op.
In december 2003 werd bekend dat een vermeend miljardenvermogen op een offshore-rekening van de groep niet bestond. Die onthulling leidde tot een massaal financieel schandaal, dat uitgroeide tot een van de grootste faillissementen in de Europese economische geschiedenis. Uitgebreid berichtten onder meer de Gazzetta di Parma en de krant la Repubblica Parma.
Een herstart onder Franse eigenaar
Het onderzoek bracht een complex netwerk van gemanipuleerde balansen, dubieuze financiële constructies en ondoorzichtige dochterondernemingen aan het licht. De schade trof vooral kleine beleggers, maar ook banken en toeleveranciers. De zaak leidde in Italië bovendien tot een breed debat over toezicht, corporate governance en staatlijke controlesystemen.
Na het faillissement bleven de producten en veel bedrijfsonderdelen in trek. Onder bijzonder staatsbeheer werd het bedrijf gesaneerd en in 2011 voor het merendeel overgenomen door de Franse zuivelconcern Lactalis. Sindsdien richt Parmalat zich weer op de kernactiviteiten: zuivel- en drankproducten. Maar niet langer als Italiaans familiebedrijf, maar als onderdeel van een wereldwijd concern.
Wat blijft er over van Parmalat na de herstart?
De naam Parmalat staat vandaag de dag niet alleen voor zuivelproducten, maar ook voor een waarschuwend voorbeeld uit de bedrijfsgeschiedenis: groei zonder degelijk toezicht kan de grootste zwakte worden. Tegelijk laat de ontwikkeling zien dat merken ondanks zware crisissen kunnen voortbestaan, mits er een functionerende kern overblijft. Of het nu in kleine dorpswinkels is, supermarkten in de grote steden of vakantiewoningen aan zee: Parmalat was voor veel Italianen meer dan een merknaam. Het pakje pakken uit het koelvak in de supermarkt was de gewoonste zaak van de wereld.
De blauw-witte melkpakken, de handige drinkpakjes, het onmiskenbare logo: ze behoorden jarenlang tot het typisch Italiaanse koelinventaris, net als boter, pasta of een fles Acqua Frizzante. Voor hele generaties gezinnen was Parmalat deel van het dagelijks leven, of het nu ging om het ontbijt voor schooltijd, een pakje in de rugzak op schoolreis, of een voorraad in de keukenkastjes van zuiderse vakantiehuizen, waar de hitte in de zomer genadeloos is en houdbare melk een uitkomst blijft. Misschien maakte juist die alomtegenwoordige rol in het gezinsleven het latere schandaal zo pijnlijk. Het trof niet alleen de balansen, het trof ook het vertrouwen van de Italiaanse consument.
