Met onze verhuizing naar Italië vanaf oktober verschuift niet alleen ons dagelijks leven, maar ook de manier waarop we politiek deelnemen. Wat op het eerste gezicht als een verlies kan lijken, blijkt bij nader inzien een overzichtelijk naast elkaar van twee systemen te zijn. Daarbij gaat het minder om het recht zelf dan om de weg ernaartoe, want noch Duitsland noch Italië handelt uit zichzelf. Wie wil stemmen, moet weten hoe de procedures concreet werken.
De band met Duitsland: briefstemmen alleen op aanvraag
De mogelijkheid om deel te nemen aan de verkiezingen voor de Duitse Bundestag blijft bestaan. Het cruciale punt daarbij is de registratie. Zodra we geen woonadres meer in Duitsland hebben, staan we niet meer automatisch in het kiezersregister. De laatste Duitse woongemeente, in dit geval de Stadt Solingen, beschikt niet over een actueel adres en verstuurt uit zichzelf geen stukken.
Om überhaupt te kunnen stemmen, moet vóór elke verkiezing een verzoek tot inschrijving in het kiezersregister worden ingediend, in dit geval bij de Stadt Solingen. In dat verzoek wordt het huidige adres in Italië opgegeven, dus ons adres in Pozzuoli. Pas op basis daarvan verstuurt de gemeente de stembescheiden per post. De stem wordt volledig per post uitgebracht. Er zijn geen stemlokalen in het buitenland en ook geen mogelijkheid om te stemmen bij een ambassade. De ingevulde stukken worden teruggestuurd naar Duitsland en daar geteld. Zonder voorafgaande aanvraag vindt dit hele proces niet plaats.
Termijnen moeten worden gerespecteerd
Belangrijk: de termijnen moeten worden gerespecteerd. Bepalend is altijd de concrete verkiezingsdatum. Het verzoek moet tijdig vóór de betreffende verkiezing binnenkomen bij de laatste Duitse woongemeente. Doorgaans sluit de termijn ongeveer drie weken vóór de stemdag. In de praktijk is het verstandig het verzoek al vier tot zes weken van tevoren in te dienen, zodat er voldoende tijd is voor verzending van de stukken en de terugzending.
In Italië: stemmen in het stemlokaal
Met de inschrijving van ons woonadres in Pozzuoli begint de politieke participatie in Italië op gemeentelijk niveau. Voor mij als EU-burger betekent dit dat na inschrijving in de betreffende kiezerslijsten deelname aan de lokale verkiezingen mogelijk is.
Deze verkiezingen werken wezenlijk anders dan in Duitsland. Briefstemmen bestaat in deze context niet. In plaats daarvan wordt ter plaatse gestemd. Na een succesvolle registratie ontvangen we een stemoproep waaruit blijkt welk stemlokaal bevoegd is. De stem wordt persoonlijk daar uitgebracht. Svitlana heeft als niet-EU-burger op dit vlak geen stemrecht, ongeacht hoe lang we al in Italië wonen.
Een duidelijke grens op nationaal niveau
De nationale politiek van Italië is voor ons beiden niet toegankelijk. Verkiezingen voor het Italiaans parlement en referenda vereisen het Italiaanse staatsburgerschap (hoe men dit verkrijgt, lees je binnenkort hier bij Vivere in Italien). Deze regel is duidelijk en laat geen ruimte voor interpretatie. Bij de Europese verkiezingen heeft mij een keuze tussen twee systemen. De stem kan ofwel via Duitsland per post worden uitgebracht ofwel, na registratie in Italië, rechtstreeks ter plaatse. Beide wegen sluiten elkaar uit. Svitlana neemt niet deel aan Europese verkiezingen, omdat ze als Oekraïense geen EU-burger is.
Het beslissende verschil na onze verhuizing zit niet in het recht zelf, maar in de procedure. Duitsland verstuurt geen stukken zonder aanvraag en kent ons adres niet automatisch. Italië maakt medezeggenschap op gemeentelijk niveau mogelijk, maar vereist daarvoor een registratie en persoonlijke stemuitbrenging in het stemlokaal. Dat leidt niet tot een automatisch proces, maar tot een systeem dat alleen werkt als we het bewust zelf in gang zetten.
