Italië is een land dat vrijwel niemand onbevangen bezoekt. De beelden die we meenemen uit films, reisgidsen en Italiaanse restaurants thuis zijn te nadrukkelijk aanwezig. Wie de grens oversteekt, doet dat vaak met een mentale kaart vol clichés en stuit al snel op verrassingen. Want veel van wat men denkt te weten, blijkt een hardnekkige misvatting.
Misvatting 1: Italië is alleen pizza en pasta
De eerste misvatting begint doorgaans aan tafel. "Italiaans" roept bij velen beelden op van pizza, pasta en gelato. En uiteraard: die drie woorden staan voor de culinaire driehoek van verlangendie Italië wereldberoemd heeft gemaakt. Maar wie in een Romeinse trattoria "Spaghetti Bolognese" bestelt, krijgt niet zelden een verbaasde blik. Dat gerecht bestaat er simpelweg niet. Veel van wat buiten Italië doorgaat voor nationale keuken, is een uitvinding van emigranten in Amerika. Fettuccine Alfredo, een klassieker van de Italiaans-Amerikaanse keuken, is in Italië nauwelijks bekend.
Wat er wel heerst, is verscheidenheid: in Piemonte truffels en risotto, in Puglia orecchiette met raapstelen, in Sardinië spit-geroosterd speenvarken. Wie pizza verwacht, vindt die in Napels in zijn oorspronkelijke vorm (en daarnaast tal van andere gerechten die niets met pizza te maken hebben), terwijl pizza in Milaan juist flinterdun en knapperig is, of helemaal afwezig. De misvatting: Italië zou één homogene keuken hebben. De waarheid: het is een culinaire lappendeken, even gevarieerd als de regio's zelf.
Misvatting 2: Rome, Florence en Venetië zijn Italië
De tweede misvatting is geografisch van aard. Rome, Florence en Venetië vormen de drie ankerpunten waartussen veel Italië-reizen zich afspelen. Ongetwijfeld behoren ze tot het mooiste wat Europa te bieden heeft. Maar Italië gaat verder dan deze drie steden.
Wie zich uitsluitend richt op de grote ansichtkaartmotieven, ziet over het hoofd dat het land uit twintig regio's bestaat, elk met een eigen identiteit. In Calabrië is de zee wilder, in Zuid-Tirol klinkt het dialect naar Oostenrijk, en in Le Marche lijkt de tijd stil te staan in stille heuvelstadjes. Een land dat steeds weer het wereldtoneel betreedt, heeft ook intieme kanten. De misvatting: Italië zou samenvallen met zijn beroemde kunststeden. De waarheid: Italië leeft van de verscheidenheid buiten de gebaande paden.
Misvatting 3: Italianen zijn altijd luidruchtig en open
De derde misvatting betreft de mensen. Luid, temperamentvol, altijd in voor een praatje: zo luidt het stereotype. Maar wie ooit 's ochtends om acht uur in een Milanese tram heeft gezeten, weet het: Italianen kunnen net zo zwijgzaam, gejaagd en gesloten zijn als forensen waar dan ook.
Natuurlijk zijn ze er, de babbelende buren, de uitbundige gebaren, het spontane "Ciao!" op de piazza. Maar het beeld van het eeuwige dolce vita is misleidend. Italië is een land dat hard werkt, met al zijn sociale tegenstellingen, met bureaucratie en hogesnelheidstreinen die stipter rijden dan menige ICE. Openheid bestaat, maar het is geen constante toestand, het ontstaat in het moment, wanneer men de tijd neemt, een paar woorden Italiaans probeert en bereid is zich op een ander af te stemmen.
Achter de clichés schuilt de verscheidenheid
Misschien is dat wel de grootste opbrengst van een reis naar Italië: het besef dat achter de clichés een land schuilgaat dat veelzijdiger, tegenstrijdiger en levendiger is dan welke ansichtkaart ook ooit kan laten zien. Italië stelt niet teleur, het verrast. En dat is maar goed ook!
