De Italiaanse zomer van 2026 heeft voor veel regio's van het land recordwaarden opgeleverd die zelfs voor een hittevertrouwd land als Italië uitzonderlijk zijn. Bij het Stazione Centrale van Napels werd op 6 augustus een oppervlaktetemperatuur van 48 graden gemeten, zoals Legambiente Campania heeft gedocumenteerd in een monitoring van tien stedelijke hitte-hotspots. In de stadscentra van Rome, Milaan en Bologna zijn de gevolgen van de inmiddels vierde hittegolf van het jaar tot diep in de nacht voelbaar. En in de Lombardische wijnregio Franciacorta is de oogst begonnen onder schijnwerpers, om vier uur 's ochtends. Een portret van hoe een land dat de zomer gewend is toch tegen zijn grenzen aanloopt, en zich tegelijkertijd aanpast.
Napels, Rome en Milaan in de stedelijke hitte
De extreme zomer is het sterkst voelbaar in de Italiaanse grote steden. Begin augustus gold in 27 Italiaanse steden die onder toezicht staan van het Ministerie van Volksgezondheid het hoogste waarschuwingsniveau voor het hittealarm, het zogenoemde Bollino rosso, dat wordt afgekondigd bij extreme hitte in combinatie met hoge luchtvochtigheid. Zoals het Italiaanse Ministerie van Volksgezondheid waarschuwt in zijn dagelijkse hittealarm-bulletin, brengt deze combinatie acute gezondheidsrisico's met zich mee, niet alleen voor ouderen en andere risicogroepen, maar ook voor gezonde en sportief actieve mensen.
Wat het stedelijk leven extra zwaar maakt, is het uitblijven van verkoeling 's nachts. In Rome, Napels en Milaan dalen de temperaturen ook na middernacht nauwelijks onder de 27 à 28 graden, bij een luchtvochtigheid die het gevoel van belasting nog verder versterkt. Meteorologen noemen deze nachten notti tropicali, tropische nachten. Overdag valt de hitte van 37 of 38 graden nog enigszins te ontvluchten in de schaduw van Italiaanse piazza's, maar 's nachts worden de binnensteden de eigenlijke beproeving.
Als de wijnoogst 's nachts plaatsvindt
Een beeld uit de Lombardische wijnregio Franciacorta heeft deze week veel aandacht gekregen. Zoals het Giornale di Brescia documenteert vanuit Borgonato di Corte Franca, is wijnhuis Berlucchi als eerste in de regio begonnen met een nachtoogst, omdat wekenlange temperaturen tussen de 37 en 38 graden de druiven aanzienlijk sneller tot rijpheid hebben gebracht dan in eerdere jaren. De oogst start om vier uur 's ochtends onder fel schijnwerperlicht, zodat de druiven niet oververhitten in de zon en met een lagere temperatuur de wijnkelder bereiken. Ook de rijping heeft zich versneld: in heel Franciacorta begon de oogst op 30 juli, zo'n een maand eerder dan dertig jaar geleden.
Voor Arturo Ziliani, amministratore delegato en oenoloog van Berlucchi, gaat het daarbij om meer dan de wijn zelf. Innoveren betekent zorgen voor de druiven, de wijn en vooral voor de mensen en het terroir, zo verklaarde hij tegenover Italiaanse media. De beslissing om de oogst naar de vroege ochtenduren te verplaatsen is een praktische, maar tegelijk ook symbolische keuze. Wat in Franciacorta in 2026 als noviteit geldt, is inmiddels een groeiende praktijk in de Italiaanse wijnwereld: de vendemmia notturna, de nachtelijke wijnoogst, heeft zich als klimaataanpassing verspreid van Sicilië via Apulië en Toscane tot in het noorden.
De Po en het Lago Maggiore op historisch lage standen
Wat in de steden als hitte voelbaar is, heeft op het platteland zijn pendant in de droogte. Zoals de Autorità di Bacino Distrettuale del Fiume Po in haar actuele Osservatorio-bulletin classificeert, verkeren de Po en de Noord-Italiaanse regulerende meren in een toestand van extreme droogte. De Po, de langste rivier van Italië, laat waterstanden zien die aanzienlijk lager zijn dan in normale zomers. Het Lago Maggiore, na het Gardameer het grootste meer van Italië, nadert met een waterstand van circa 192,28 meter boven zeeniveau een niveau dat slechts enkele centimeters boven het absolute historische dieptepunt uit augustus 1990 ligt. Ook de Middellandse Zee is geraakt: in de noordelijke Adriatische Zee werden watertemperaturen van boven de 30 graden gemeten, een waarde met ecologische gevolgen voor de kustwateren . De extreme droogte heeft tegelijkertijd de bosbrandsituatie in heel Italië verscherpt, met bijzonder zware incidenten in Sicilië, Sardinië en Piëmont.
Zoals Coldiretti in haar lopende balans over de klimaatgevolgen voor de landbouw documenteert, lopen de geschatte schades voor de Italiaanse agrarische sector door hitte, droogte, hagel en branden inmiddels op tot meer dan drie miljard euro. Alle belangrijke landbouwproducten zijn getroffen, van de rijstteelt in de Po-vlakte tot de durumtarwe in Zuid-Italië en van melk tot olijfolie en fruit.
Een land dat de hitte gewend is
Wat de Italiaanse omgang met de hitte kenmerkt, is een ingeslepen dagelijkse praktijk. De pausa estiva tussen dertien en zeventien uur, wanneer veel winkels sluiten en het openbare leven tot stilstand komt, is een mediterrane klimaataanpassing met een lange traditie. In bars en cafés is een gratis glas water de norm, en veel kerken en musea bieden met hun dikke stenen muren een koele schuilplaats. De culturele bereidheid om de dag in te richten naar het ritme van de hitte is diep verankerd in de Italiaanse samenleving.
Ook bij de cijfers over oversterfte ontstaat een genuanceerd beeld. Zoals Il Fatto Quotidiano documenteert in zijn balans over de Noord-Italiaanse zomercrisis, schatten onderzoekers het aantal extra sterfgevallen door de hittegolf in Italië voor de afgelopen zomer op enkele duizenden. De cijfers blijven voorlopig totdat ISTAT in het najaar de officiële balans opmaakt, waarbij ouderen en chronisch zieken het grootste aandeel vormen.
Wat Italië voor de toekomst plant
Ondanks dit aanpassingsvermogen blijft er veel te doen. In verschillende Italiaanse grote steden staan inmiddels stedelijke klimaatplannen op de gemeentelijke agenda, met de nadruk op meer groen, beschaduwde voetgangersgebieden en waterdoorlatende bestrating. Het tempo van de uitvoering verschilt, maar het debat over de aanpassing van Italiaanse steden aan langdurige hittegolven is de afgelopen jaren duidelijk intensiever geworden.
Voor reizigersdie in het najaar naar Italië komen, is de zomer van 2026 ook na afloop nog zichtbaar: in de vroeger dan gebruikelijk geoogste wijngaarden, in de rivierdalen met zichtbare droogtemerken, in de discussies die Italiaanse steden voeren over hun stedenbouwkundige toekomst, en in de Adriatische kustplaatsen zoals Milano Marittima, die te maken hebben met de ecologische gevolgen van de warme zeewatertemperaturen. Een zomer die de grenzen van het vertrouwde heeft verlegd en die Italië's verhouding tot de hitte voor de komende jaren opnieuw heeft gekalibreerd.
