De Marken liggen in Midden-Italië tussen de Apennijnen en de Adriatische Zee. Volgens de ISTAT-Censimento telt de regio 1.480.545 inwoners (stand 31 december 2024), verdeeld over 9.401 vierkante kilometer, vijf provincies en 225 gemeenten. De hoofdstad is Ancona aan de Adriatische kust. De vijf provincies zijn Ancona, Pesaro e Urbino, Macerata, Fermo en Ascoli Piceno. Aangrenzende regio's zijn Emilia-Romagna in het noorden, Toscane en Umbrië in het westen, en Latium en de Abruzzen in het zuiden. Volgens Let's Marche, het officiële toerismoportaal van de regio, bestaat zo'n 70 procent van het landoppervlak in Italiëuit heuvels.
Geografie, Monte Vettore en de Monti Sibillini
Het hoogste punt van de regio is de Monte Vettore in het Monti Sibillini-massief, op 2.476 meter een van de hoogste toppen van het Italiaanse vasteland. Het Parco Nazionale dei Monti Sibillini werd in 1993 opgericht en beschermt volgens Let's Marche meer dan 70.000 hectare berglandschap op de grens tussen de Marken en Umbrië. Het gebergtemassief herbergt de Lago di Pilato, een hooggelegen bergmeer omgeven door legendes, waarvan het water roodachtig glanst door de roze kreeftachtige Chirocephalus marchesonii. Deze kreeftachtige komt wereldwijd alleen in dit ene meer voor. Ten westen ervan ligt het Piano Grande van Castelluccio, een boomloze hoogvlakte op ongeveer 1.250 meter hoogte, die in mei en juni bedekt is met wilde bloemen. In het zuiden grenst de regio via de gemeenten Acquasanta Terme en Arquata del Tronto aan het Parco Nazionale del Gran Sasso e Monti della Laga.
Ancona en de Adriatische kust
Hoofdstad en belangrijkste haven van de regio is Ancona, gelegen aan een markante, elleboogvormige natuurlijke haven bij de Monte Conero. De stad werd rond 390 voor Christus gesticht door Griekse kolonisten uit Syracuse. De naam is afgeleid van het Griekse ankón, dat elleboog betekent. Ten zuiden van de stad begint de Riviera del Conero met baaien als Portonovo, Sirolo en Numana, gekenmerkt door steile kalkstenen kliffen. De Riviera delle Palme rond San Benedetto del Tronto sluit de Adriatische kust in het zuiden af met een boulevard omzoomd door palmbomen. De kust van de Marken strekt zich in totaal uit van Gabicce Mare nabij Rimini in het noorden tot San Benedetto del Tronto aan de grens met de Abruzzen. De haven van Ancona is een van de belangrijke veerbotverbindingen van Italië naar de oostelijke Adriatische Zee, met lijnen naar Kroatië, Albanië, Montenegro en Griekenland.
Urbino als UNESCO-werelderfgoed
De historische binnenstad van Urbino in de provincie Pesaro e Urbino staat sinds 1998 op de UNESCO-werelderfgoedlijst en geldt als een van de best bewaarde renaissancestadskerns van Italië. Het centrale bouwwerk is het Palazzo Ducale, dat hertog Federico da Montefeltro in de 15de eeuw liet bouwen als ideaal hof van de Italiaanse renaissance. Het palazzo herbergt tegenwoordig de Galleria Nazionale delle Marche met werken van Piero della Francesca, Raffaello en Tiziano. Urbino is ook de geboortestad van schilder Raffaello Sanzio, bekend als Rafaël, die hier in 1483 werd geboren. Het Casa Natale di Raffaello in de Via Raffaello is vandaag een museum. De Università degli Studi di Urbino Carlo Bo, opgericht in 1506, maakt de kleine stad tot een van de oudste universiteitssteden van Italië.
Grotte di Frasassi en andere natuurwonderen
De Grotte di Frasassi in de provincie Ancona behoren volgens Let's Marche tot de belangrijkste karstcomplexen van Italië. Ontdekt in 1971, omvatten ze meer dan 13 kilometer begaanbare grotgangen, waaronder de Grotta del Vento, de Grotta Grande del Vento en de enorme Sala dell'Abisso Ancona, die qua hoogte de Sint-Pietersbasiliek in Rome zou kunnen bevatten. Daarnaast behoren de Gole dell'Infernaccio en de Gola della Rossa tot de diepe kloven van de Apennijnen. In de provincie Ascoli Piceno liggen de Monti della Laga met beukenbossen en diepe dalen, ten noorden ervan de Monti Azzurri. De kustlagune aan de Adriatische Zee bij Sentina is een natuurgebied met doortrekkende vogelpopulaties. De regio telt in totaal twee nationale parken (Monti Sibillini en Gran Sasso-Laga, gedeeltelijk) en vier regionale parken, aangevuld met meerdere natuurreservaten.
Steden en dorpen van de Marken
Naast Ancona en Urbino bepalen nog andere steden het gezicht van de provincies. Pesaro aan de Adriatische kust is de geboortestad van componist Gioachino Rossini (1792) en gaststad van het jaarlijkse Rossini Opera Festival. Macerata herbergt in het Sferisterio, een classicistisch rond gebouw met bijzondere akoestiek, het Macerata Opera Festival. Fermo met zijn Piazza del Popolo en de Romeinse cisternen uit de 1ste eeuw is een ander bezienswaardig punt in de centrale Marken. Ascoli Piceno in het zuiden staat bekend om zijn met travertijn omzoomde Piazza del Popolo, het Caffè Meletti en de naamgevende Olive Ascolane. Loreto is met het Santuario della Santa Casa een van de belangrijkste katholieke bedevaartsoorden, Recanati is de geboorteplaats van dichter Giacomo Leopardi (1798). Tot de Borghi più belli d'Italia behoren Corinaldo, Cingoli, Gradara, Mondavio, Montelupone en Treia.
Keuken van de Marken
De keuken van de Marken verbindt berg en zee. Als gerecht bij uitstek gelden de Olive Ascolane, met vlees gevulde en gefrituurde olijven uit Ascoli Piceno, beschermd als Olive Ascolane del Piceno DOP. De Vincisgrassi zijn de regionale variant van lasagne, bereid met een ragù-achtige vleessaus en sporen van truffel. Brodetto all'Anconetana is de vissoep van Ancona, klaargemaakt met meerdere vissoorten afhankelijk van de variant. Ciauscolo is een smeerbare salami uit de streek rond Macerata, beschermd als IGP. Verder zijn er Crescia als gevulde flatbreads uit Urbino, Pan nociato en Chichì ripieno als regionale baksels. Uit Acqualagna in de provincie Pesaro e Urbino komen enkele van de beste witte truffels van Italië. Het plaatsje draagt de titel Capitale del Tartufo.
Wijn uit de Marken
Op het gebied van wijn telt de Marken volgens ENIT vijf DOCG-kwaliteiten: Verdicchio dei Castelli di Jesi Riserva, Verdicchio di Matelica Riserva, Vernaccia di Serrapetrona, Offida en Conero. De witte wijnen Verdicchio dei Castelli di Jesi en Verdicchio di Matelica gelden als de meest karakteristieke van de regio en worden internationaal geëxporteerd. De Rosso Conero DOC en de Conero DOCG zijn afkomstig van de heuvels ten zuiden van Ancona en worden geproduceerd uit Montepulciano-druiven. Lacrima di Morro d'Alba is een zeldzame autochtone rode druivensoort met intense bloemige aroma's, die alleen wordt geteeld in een klein aantal gemeenten rond Ancona. Daarnaast zijn er 15 DOC-wijnen en diverse IGT-producties, waarmee de Marken een breed spectrum aan druivenrassen en wijnstijlen bestrijken.
Reistijd, bereikbaarheid en praktische informatie
De belangrijkste luchthaven van de regio is de luchthaven Ancona-Falconara (IATA-code AOI) heeft verbindingen naar Milaan, Rome en enkele Europese bestemmingen. Daarnaast zijn de luchthavens van Rimini, Perugia en Pescara in aangrenzende regio's bereikbaar. De Autostrada A14 Adriatica doorkruist de regio van noord naar zuid en verbindt Pesaro, Ancona, Civitanova Marche en San Benedetto del Tronto. De spoorlijn langs de Adriatische kust loopt parallel aan de A14; vanuit Ancona zijn er dwarsverbindingen naar Toscane en Rome. De beste reistijd voor de kust en de steden is mei tot en met september; voor de Monti Sibillini en het binnenland verdienen lente en herfst de voorkeur, dankzij de milde temperaturen. Het Rossini Opera Festival in Pesaro vindt jaarlijks in augustus plaats, het Macerata Opera Festival in juli en augustus.
